Η Μαόνα της Χίου. Η εταιρεία που κυβέρνησε το νησί για πάνω από διακόσια χρόνια.

Η Μαόνα της Χίου αποτελεί ένα κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό φαινόμενο, που όμοιό του δεν μπορεί εύκολα να βρεθεί στην Παγκόσμια ιστορία. Σύμφωνα με τον Ιερώνυμο Ιουστινιάνη, κατά προσέγγιση φαίνεται να είναι μια Αριστοκρατία, της οποίας ο διοικητικός ρόλος συμπεριλάμβανε τη συμμετοχή της μητέρας πατρίδας Γένουας, η οποία είχε στην κυριαρχία της το νησί. Οι Γενουατικές Αρχές της Χίου και οι Έλληνες κάτοικοι, η πλειοψηφία του πληθυσμού του νησιού (περίπου το 80 %) ήταν υπήκοοι της Δημοκρατίας της Γένουας, η οποία διόριζε τον Κυβερνήτη. Αρχικά, πολλοί Μαονίτες, μέλη της τοπικής διοίκησης ήταν πολίτες αλλά και κάτοικοι της Γένουας. Τα μέλη της εταιρείας διατήρησαν για παραπάνω από 200 χρόνια το δικαίωμα να εκμεταλλεύονται τα έσοδα που προέκυπταν από τους φυσικούς και οικονομικούς πόρους του νησιού. Σε αντάλλαγμα έπρεπε να πληρώνουν μια ετήσια εισφορά στη Γένουα. Αυτή η εταιρεία ονομάστηκε Μαόνα των Ιουστινιάνι, γιατί όλα της τα μέλη υιοθέτησαν το επίθετο Ιουστινιάνη ή το πρόσθεσαν στο αρχικό επίθετο της οικογένειας τους.

Παρεμπιπτόντως η ετυμολογία της λέξης Μαόνα έχει αποτελέσει αντικείμενο αμφιλεγόμενων υποθέσεων. Ο Ιερώνυμος Ιουστινιάνης πιστεύει ότι προέρχεται από τις Ελληνικές λέξεις ‘μόνος’ ή ‘μονάς’. Κάποιοι σύγχρονοι ειδικοί πιστεύουν ότι η Γενουατική λέξη Μαόνα είναι ένα παράγωγο της Αραβικής λέξης ma’u-nah που σημαίνει εταιρεία.

Οι τρόποι που χρησιμοποίησε η Μαόνα για να θέσει κάτω από τον πολιτικό της έλεγχο το νησί έχουν ήδη περιγραφεί. Εν συντομία, οι πλοιοκτήτες που είχαν συμμετάσχει με δικά τους έξοδα στην αρχική αποστολή με σκοπό την προστασία των Γενουατικών αποικιών της Μαύρης θάλασσας, ζήτησαν αποζημίωση μετά το πέρας της αποστολής. Η Γενουατική κυβέρνηση, ανίκανη να πληρώσει το κόστος της αποστολής συμφώνησε με τους πλοιοκτήτες, οι οποίοι επέτρεψαν στους αποίκους να οργανώσουν μια εταιρεία με σκοπό την εκμετάλλευση των εισοδημάτων του νησιού.

Οι άποικοι δεσμεύτηκαν να αναλάβουν την άμυνα της Χίου και να  πληρώνουν ετήσιο φόρο στη Δημοκρατία της Γένουας την οποία αναγνώρισαν ως  μοναδική κυρίαρχη δύναμη στο νησί. Δυο χρόνια μετά την αρχική συμφωνία, οι μέτοχοι που ζούσαν στη Γένουα πούλησαν τις μετοχές τους σε μερικούς αποίκους που είχαν ήδη εγκατασταθεί στη Χίο και σε κάποιους άλλους Γενουάτες πολίτες που μετανάστευσαν αργότερα στο νησί. Αυτά τα νέα μέλη της Γενουατικής κοινότητας στο νησί αποτέλεσαν τη Νέα Μαόνα, που αργότερα έγινε γνωστή ως η Μαόνα των Ιουστινιάνοι ή οι Ιουστινιάνοι. Λαμβάνοντας υπ' όψη ότι η Δημοκρατία της Γένουας ήταν ανίκανη να εξαγοράσει το νησί από τους Ιουστινιάνοι, η Χίος παρέμεινε στην κατοχή τους μέχρι της τελικής πτώσης της στους Τούρκους. Στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα οι Μαονίτες όφειλαν να πληρώνουν το φόρο υποτέλειας στη Γένουα, όπως έκαναν αρχικά στον Βυζαντινό Αυτοκράτορα Ιωάννη Παλαιολόγο τον Ε' το 1363 και τελικά στους Τούρκους.